Is acupunctuur meer dan een placebo?

Het is een interessante vraag die ik in mijn praktijk regelmatig krijg. Want als iemand opknapt na een behandeling, hoe weet je dan waar dat door komt? Zijn het de naalden, is het de oprechte aandacht, de rust van de behandelkamer, of simpelweg een combinatie van dat alles?

Onlangs las ik in National Geographic over een fascinerend Amerikaans-Japans onderzoek dat wat meer helderheid probeert te brengen in deze discussie.

De uitdaging van de nepnaald

Onderzoek doen naar acupunctuur is berucht lastig. Bij een normale medicijnentest geef je de controlegroep een fopmedicijn, maar hoe doe je dat met een naald? Als patiënt voel je de prik, en als acupuncturist weet je natuurlijk wat je doet.

Om dit probleem op te lossen, gebruikten de onderzoekers een speciale nepnaald die is ontwikkeld door Nobuari Takakura van de Tokyo Ariake University of Medical and Health Sciences. Deze naald geeft de indruk dat de huid wordt aangeprikt, maar dringt er niet daadwerkelijk doorheen. Hierdoor konden zowel de deelnemers als de behandelaars niet weten wie de echte behandeling kreeg.

Het team van Judith Schlaeger van de University of Illinois Chicago beschrijft dit als het eerste dubbelblinde onderzoek naar acupunctuur. Aan het onderzoek deden 89 vrouwen mee met langdurige pijn in het vulvagebied. De resultaten werden gepubliceerd in het Journal of Pain.

Het placebo-effect voorbij?

Direct na de behandelingen was er geen duidelijk verschil tussen de twee groepen. In beide groepen waren er vrouwen die verbetering merkten. Dat laat in ieder geval zien dat ook verwachting en andere factoren rondom een behandeling een rol kunnen spelen.

De onderzoekers bleven de vrouwen daarna nog twaalf weken volgen, en toen zagen ze een interessant verschil. Bij de vrouwen die op de behandeling hadden gereageerd, bleef de verbetering bij de echte acupunctuurgroep langer bestaan. Bij de vrouwen met de nepnaald kwamen de klachten in de weken daarna vaker terug.

Acupunctuur werkte dus niet bij iedereen beter dan de nepbehandeling. Het interessante zit hem vooral in de lange termijn: bij een deel van de vrouwen hield de verbetering na echte acupunctuur langer aan.

Natuurlijk is één onderzoek bij 89 vrouwen met één specifieke klacht geen definitief bewijs dat acupunctuur altijd beter werkt dan een placebo. Maar het sluit wel aan bij iets wat ik zelf in mijn praktijk regelmatig zie. Soms merkt iemand met chronische nekklachten na de eerste behandeling nog heel weinig, behalve misschien wat extra ontspanning. Pas na meerdere behandelingen worden veranderingen dan geleidelijk merkbaar. Iemand vertelt bijvoorbeeld dat de ochtenden makkelijker worden of dat bewegen minder moeite kost. Daarom worden nieuwe patienten altijd aangeraden om een reeks behandelingen te doen van ongeveer 5-6 keer om een goed beeld te krijgen van het langere termijn effect. 

Dat is mijn praktijkervaring en geen wetenschappelijk bewijs voor acupunctuur. Wel maakt het duidelijk waarom ik niet alleen kijk naar hoe iemand zich direct na een behandeling voelt. Het verloop in de weken daarna is minstens zo interessant en relevant. 

Biologische reacties in kaart

Dat er in de weken na een behandeling nog iets gebeurt, is fysiologisch te onderzoeken. Een naaldprik is immers een lichamelijke prikkel waar het lichaam op reageert.

Wanneer een naald de huid en het onderliggende weefsel raakt, kunnen verschillende stoffen vrijkomen en worden zenuwen geprikkeld. Een van die stoffen is adenosine, dat onder andere een rol speelt bij pijnverwerking.

Ook de hersenen reageren. Hersenscans laten zien dat het stimuleren van bepaalde acupunctuurpunten samenhangt met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij pijn en emoties.

Daarnaast wordt er gekeken naar de relatie tussen traditionele Chinese meridiaanbanen en structuren zoals ons bindweefsel en zenuwen.

Daarbij zijn interessante overeenkomsten gevonden. Zo is in onderzoek een overlap van ongeveer 80 procent beschreven tussen bepaalde meridiaanbanen en bindweefselnetwerken. Op sommige punten werden daarnaast ongeveer 1,4 keer zoveel zenuwvezels gevonden als in het omliggende weefsel.

Dat bewijst het traditionele meridiaanstelsel natuurlijk nog niet, maar het levert wel boeiende vragen op over wat er anatomisch gebeurt op de plekken die wij gebruiken.

Internationale aandacht

Acupunctuur krijgt ook internationaal steeds meer aandacht binnen onderzoek en gezondheidszorg. In Duitsland wordt acupunctuur bij bepaalde chronische pijnklachten al sinds 2007 vanuit de wettelijke ziektekostenverzekering vergoed.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft daarnaast een strategie opgesteld voor traditionele geneeskunde voor de periode 2025-2034, met aandacht voor wetenschappelijk onderzoek, veiligheid en de plaats van traditionele behandelingen binnen de gezondheidszorg. Volgens de WHO is acupunctuur wereldwijd de meest toegepaste behandeling binnen de traditionele Chinese geneeskunde.

Dat betekent niet dat daarmee alles direct bewezen effectief is. Wel laat het zien dat er internationaal serieus naar traditionele behandelwijzen wordt gekeken.

Aanvulling, geen vervanging

Betekent dit dat je de reguliere zorg overboord kunt gooien? Zeker niet.

Bij nieuwe, ernstige of onverklaarde pijn vind ik het essentieel dat eerst wordt uitgezocht waar de klachten vandaan komen. Daarom stuur ik iemand in zo’n situatie vaak naar de huisarts.

Acupunctuur zie ik als een waardevolle aanvulling, niet als vervanging van de reguliere zorg.

Mocht je acupunctuur overwegen, dan is mijn belangrijkste advies: kijk kritisch naar wie je behandelt. Vraag naar de opleiding en ervaring, en vraag gerust hoe diegene naar het wetenschappelijke bewijs kijkt. Een goede behandelaar moet gewoon eerlijk kunnen vertellen wat we wel en niet weten.

Zelf ben ik NVA-erkend, sta ik vermeld bij het IKNL en geef ik jaarlijks ruim duizend behandelingen in mijn acupunctuurpraktijk in Haarlem. Dat betekent natuurlijk niet dat acupunctuur bij iedereen werkt; ieder mens reageert anders.

Juist daarom hou ik wetenschappelijk onderzoek ook in de gaten. Het helpt me om kritisch te blijven en mijn eigen praktijkervaring niet te verwarren met absolute waarheden.

Er zijn aanwijzingen dat de effecten bij sommige mensen verder gaan dan alleen verwachting of placebo. Hoe groot dat effect precies is en voor wie het het beste werkt, moeten we nog ontdekken.

En misschien is dat voorlopig ook gewoon het eerlijkste antwoord: we weten steeds meer, maar we zijn er nog niet.

Ervaringen met acupunctuur

Lees hier alle acupunctuur ervaringen van Yuk Chi Acupunctuur. Het gaat om persoonlijke ervaringen, die geen garantie geven voor een vergelijkbaar resultaat.

Vragen over acupunctuur

Wil je meer weten over acupunctuur en placebo, of over wat een behandeling bij jouw klacht zou kunnen betekenen? Neem gerust contact op via telefoon 023 888 21 00 of stuur een bericht via onderstaand contactformulier.